Hyperbaric Oxygen Therapy

Hyperbaric Oxygen Therapy (HBOT  หรือการบำบัดด้วยออกซิเจนแรงดันสูง เป็นวิธีการรักษาทางการแพทย์ที่ได้รับการยอมรับในระดับสากล  โดยอาศัยหลักการเพิ่มปริมาณออกซิเจนที่เข้าสู่ร่างกายผ่านการหายใจในสภาวะความดันที่สูงกว่าปกติ

   การรักษานี้ดำเนินการภายในห้องแรงดัน (hyperbaric chamber) ซึ่งผู้ป่วยจะได้รับออกซิเจนบริสุทธิ์ในระดับความดันประมาณ 1.5–3 เท่าของความดันบรรยากาศ ส่งผลให้ปริมาณออกซิเจนที่ละลายในพลาสมาเพิ่มสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ และสามารถถูกส่งไปยังเนื้อเยื่อส่วนต่าง ๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น แม้ในบริเวณที่มีการไหลเวียนเลือดบกพร่อง

ประโยชน์ของ Hyperbaric Oxygen Therapy (HBOT)

• เพิ่มการซ่อมแซมเนื้อเยื่อและหายของแผล

        HBOT ช่วยเพิ่มปริมาณออกซิเจนในบริเวณที่เลือดไปเลี้ยงไม่เพียงพอ ส่งผลให้กระตุ้นกระบวนการหายของแผล ได้แก่ การสร้างหลอดเลือดใหม่ (angiogenesis) เร่งการสร้างคอลลาเจน และช่วยให้แผลเรื้อรัง เช่น แผลเบาหวาน หายเร็วขึ้น

•  ลดการอักเสบและบวมของเนื้อเยื่อ

         HBOT มีบทบาทในการลดสารกระตุ้นการอักเสบและช่วยควบคุมการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกัน ส่งผลให้ลดอาการบวม (edema) ลดความเสียหายของเนื้อเยื่อจากภาวะขาดออกซิเจน และช่วยฟื้นฟูในภาวะอักเสบเรื้อรัง เหมาะกับผู้ที่มีภาวะอักเสบสะสม เช่น หลังการบาดเจ็บ หรือ โรคเรื้อรังบางชนิด

• เสริมประสิทธิภาพระบบภูมิคุ้มกัน

        ออกซิเจนที่เพิ่มขึ้นช่วยให้เม็ดเลือดขาวทำงานได้ดีขึ้น เพิ่มความสามารถในการฆ่าเชื้อแบคทีเรีย ยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อบางชนิด (โดยเฉพาะเชื้อที่ไม่ใช้ออกซิเจน) ป้องกันการติดเชื้อในแผลและมีบทบาทในผู้ป่วยติดเชื้อรุนแรงบางประเภท

•  ฟื้นฟูสมองและระบบประสาท

       มีงานวิจัยจำนวนหนึ่งแสดงว่า HBOT อาจช่วยในด้านการฟื้นฟูสมอง โดยเฉพาะในภาวะที่มีการขาดออกซิเจน โดยเพิ่มการไหลเวียนเลือดไปยังสมองและกระตุ้น neuroplasticity (ความสามารถในการปรับตัวของสมอง) อาจช่วยในผู้ป่วย stroke, traumatic brain        injury หรือ cognitive decline ได้

• ส่งเสริมสุขภาพผิวและการชะลอวัย

       ในด้านเวชศาสตร์ชะลอวัย HBOT ถูกนำมาใช้เพื่อกระตุ้นการสร้างคอลลาเจน ฟื้นฟูเซลล์ผิวที่เสื่อมสภาพ ลดอนุมูลอิสระในระดับเซลล์ อาจมีผลต่อความยาวของ telomere ซึ่งเกี่ยวข้องกับอายุของเซลล์ แม้ผลลัพธ์ในด้านนี้จะมีความน่าสนใจ แต่ยังคงต้องการหลักฐานเพิ่มเติมในระยะยาว

• เพิ่มประสิทธิภาพทางกายและการฟื้นตัว (Recovery)

        ในกลุ่มนักกีฬาและผู้ที่มีการใช้ร่างกายหนัก HBOT อาจช่วยลดระยะเวลาการฟื้นตัวหลังออกกำลังกาย ลดอาการกล้ามเนื้อล้า (muscle fatigue) และ เร่งการซ่อมแซมการบาดเจ็บเล็กๆของกล้ามเนื้อ จึงถูกนำมาใช้ในกลุ่มนักกีฬาและกลุ่มผู้บริหารที่เครียดสูง

ความปลอดภัยและข้อควรระวัง

     แม้ Hyperbaric Oxygen Therapy จะถือว่ามีความปลอดภัยเมื่อดำเนินการภายใต้การดูแลของแพทย์ แต่ยังมีข้อควรระวังที่สำคัญ ได้แก่ ภาวะลมรั่วในช่องเยื่อหุ้มปอด (pneumothorax) ซึ่งเป็นข้อห้ามในการรักษา  ผู้ที่มีปัญหาเกี่ยวกับหูชั้นกลางหรือไซนัสจากความเปลี่ยนแปลงของความดัน ผู้ที่มีภาวะ oxygen toxicity (พบได้น้อย) และหญิงตั้งครรภ์บางกรณี  ดังนั้น ผู้เข้ารับการรักษาควรได้รับการประเมินโดยแพทย์ก่อนทุกครั้ง 

บทความโดย

พญ.คัทลียา จิรวิมุต

References 

• Undersea and Hyperbaric Medical Society. Indications for Hyperbaric Oxygen Therapy.
• Mayo Clinic. Hyperbaric oxygen therapy overview.
• Thom SR. Hyperbaric oxygen: its mechanisms and efficacy. Plastic and Reconstructive Surgery. 2011.
• Harch PG et al. Hyperbaric oxygen therapy and telomere length. Aging (Albany NY). 2020.
• U.S. Food and Drug Administration. Hyperbaric Oxygen Therapy: Safety and Approved Uses.